Birînên Tegelî - Ugur SERMÎYAN


Ev helbesta ku hûn ê bixwînin yekem metn e (hin wergerên zarûrî yên li zanîngehê ne tê de) ku ji kirmanckî dikim kurmancî. Ev helbest di Pêşbirka 1emîn a Helbest û Çîrokan a Kovara Vateyê ya 2017an de xelata yekemîniyê wergirt û di hejmara 52yan a Kovara Vateyê de hat weşandin. Gelek spas ji bo Mem Artemêt ku di dema wergerandina helbestê de alîkar bû wergerê sererast bikim. Gelek spas ji bo xwedanê vê helbestê, Kek Ugur Sermîyan, ku piştî wergerandinê ev helbest çend caran bi çavekî rexneyî xwend, nirxand, şaşiyên min sererast kirin û li min vegerand û her wiha spasdar im ji bo cenabê wî ku destûr da ez vê helbestê li ser blogê biweşînim. Ne ji wan bûya helbesteke baştir û tekûztir nedihat meydanê. Tevî vê jî, ez ji hemû şaşiyên  heyî yên vê wergerê mesûl im. 

Ugur Sermîyan

Birînên Tegelî

Min got:
Dilo! Deng bide!
Çima ez wisa mam tenê û neçar?
Dengê xwe veneşêre
Bêdeng nebe wisa,
nebe bêrehm û xedar.
Li kû ne, ew kilamên nazik û nerm
ku şi’r bi min didane nivîsandin?  
Li kû ne ew şevên bê ar û şerm
ku tirs bi min didane kuştin?
Şev sitargehên min bûn, tu zanî, bi reşahiya xwe
Emanetî wan kiribû min siya xwe
Heta ji wê sewdayê hisiyam bi xwe
Tofan bûbû baxê m’, nemabû gulzar

Hêviya min nîvco ma, qirika min de çiqil e
Her hilmê de tîne bîra’m, ji ber bayî zengil e

Min gotibû ez evdê huznê me,
evdê derd û xeman, min gotibû
Har e ev dil, mewc û pêlên biharê
û kezeba çêm e, min gotibû
Awirên efsûnî venede li min
kila çavê te birije, çav nedêre
Min wisa mindalkî çend lêv
bi rica û minet heçku vedan bi te re
Lerz û ta her pêkve
zeliqîbûn bi canê min re.
Axir qefesa parsûyan,
qefesa parsûyan şikiya.
Min gotibû, ax min gotibû!
Te qet tiştek,
negotibû.

Perengî ye, di nav kewşê bêxçe de, ax dilo!
Diperpite, çîv dide li ser sînga min, bilbilo!


Dengê  kemana destên lerzok
Ji dûr ve bi xwe re tîne bêhna bindehlok
Mindalek e, sêwiyek e, dilbeste û naşîyek e
Li ser tiliyên xwe dizivirîne, difirrîne xalxalokan
Ruhê bêzar dinale: Ax bi min re be!
Kete bîra min bayê hênik ê çiyayan!
Laşê şikestî dizare: Ey salno bi malwêran!
Ez kuştim jiyanê, ez kirim şubhê mandûyan.
Lê demekê em jî
bûbûn xwediyê dem û dewran.
Duhê xwedî bûn tê de,
Lê çi heyf îro bûne mêvan.
Ev hêvî ye, çûçika biharê
hinde zû dimire çu caran?  
Ava teze ye, baz dide ji memikên te
Kelegerma havînê de
Jê re têhnî ye ev can.
Çawa dest jê berdim ez?
Tu nabêjî,
ji min re xwê ye, min re nan,
ji şewata min re derman.

Agir pê ket, bi dûman û pêt, xerîbê min simbilo,
Çokên yarê li kû ne, tu ji bo çi xwar mayî milo?


Lo bayê çiyayan, min ranemûse!
Lêvên te cemed in, sar
Ezîzê robarî, bes bilorîne!
Gedeyên esmer in derdedar
Ji derbên gur û şêran
Ji qîrîna “tek” û “tek”an
Ji penceyên eyloyên çavsor û çavzengan
Esmanê Xwedê de ajnêber
Ji “Ellahû Ekber!” tekbîran
Ji lingan ku di pê de şimik,
Daliqandî ne ji vînçan.
Lê zêdetirîn hemderdo!
Tu zanî çima?
Di vî laşê nav gulavê de
ji bêbextiya kurman,

Birîndar im ez, birînên min kûr, birînê m’ tegel
Derpê û kirasê min, xwîn-xwînlaserê de şilî-şepel



Tarîx zane, ax zane, kilam hemû zanin ku
Mirin ji me ra bûye bira, tirs çi ye ji fermanan?
Sermilên min qirçe-qirç in, ji van qal û buxtanan
Min gotiye ku;
Bila hineya reş rakêşin tiliyên keçikan
Bila zik bibin duhalî, bi cêwîk û sêwîkan
Min gotiye ku;
Têr bimije, vexwe ji memikên çavreş û porkejan
Bila kes nikaribe bidize kenê ji mindalan
Min gotiye ku;
Nekevin li ti kesî gulle, nexeniqin ûrgan
Ji ber ku hez kirin ji hevdu du kesan
Min gotiye ku;
Tarîx dîsa nû nebe ji şopên kevnebirînan
Hêstirên xwînî danakevin xwar, ji çavmewîjan
Dibêjin:
Sûcê te çiyayîyî giran e, girantir e ji çiyayan
Te peyvên xwe çandine, yekî tu dîtî ji nav şevşevokan
Ez dibêjim:

Di sînga me de zîl dide şax û gulî, xunçe-xunçe
Belê, bizir biçûk e lêbelê fêkiyê wê berz e


Dil deng da, gulbang da
Derd zêde bûn dîsa
Got:
Tu pepûkek î, ji guliyê darekê ve
Li bin barana payîzê, ji serê çiyê ve
Ewr îro ketin ber cotê çavan
Ku wextê jixweber reng lê neman
Tu li binê perrên xwe ne bi tenê vî dilî
Ji çi wextî ve, yek jî bêrîya zêrînî
Bi cih dikî
Maçî dikî
Vedişêrî, xef dikî.
Hêstiran bi dilopên şiliyê
mînanî ava kewsera jehriyê
qult bi qult
vedixwî
Tu pepûkek î
bi wî zimanê qedexeyî
tenê ez zanim.
Ez zanim ku tu,
ji Xwedayê êşan re
sernizm î
Di nav şayiyê de
evdê huznê yî

Kenê li kuja lêvan mehzûn e, hem melul
Qelema te neşter e, derdê dilê m’ kullî kul


***


PORTRE / UGUR SERMÎYAN


Di sala 1987an de li qezaya Xozatê ya Dêrsimê hat dinyayê. Heta şeş saliya xwe li gund jiya. Beşa Mamostetiya Zimanê Îngilizî li Zanîngeha Anadoluyê qedand. Di beşa Ziman û Kultura Kurdan a Zanîngeha Mardin Artukluyê pêşî mastera bêtez kir û niha jî mastera bitez dike. Wî kitêba E. A. Nolane, “Hesirê Grania”, ku derheqê kelt û kurdan de nivîsiye, ji îngilîzî wergerand ser kirmanckî. Di Pêşbirka Yekemîn a Helbest û Çîrokan a Kovara Vateyê ya 2017an de,  xelata yekemîniyê ya helbestê wergirt. 

Siya li Pey Xwe û Ker


Piştî albûma Kerem Sevinç a bi navê Dejê, min li albûmeke bi dilê xwe guhdarî nekiribû. Siya Şevê vê hefteyê albûma xwe ya nû ya çarem belav kir. Bi guhdarkirina ewil re min fam kir ku ew albûma demeke dirêj e li bende bûm, ev bû.


Li Pey Siya Xwe. Navê Albûmê. Herhal her kes ji me qet nebe carekê daye pey siya xwe û herhal ti kes ti caran negihiştiye siya xwe. Ma meriv çawa bigihîjiyê? Perîdank gava dide pey finda xwe, dimire. Qefesa Kafka dide pey çivîka xwe lê em nizanin ka digihîjiyê an na. Heger bigihîjiyê, ew çivîk sax namîne. Perîdank û qefes can û aşiq in, find û çivîk canan û meşûq. Em ne yên kuştinê ne, çi bi aşiqî çi bi meşûqî, nikarin siya xwe bikujin lê encax em ji aliyê siya xwe bên rapêçandin, bên kuştin. Qewmê ji alî siya xwe hatî kuştin, çi navekî xweş. Siya li Pey Xwe, hê xweştir. Sirf ji bo vî navî meriv dikare albûmekê derxe, romanekê binivîse, resimekî xêz bike, filîmekî bikêşe. Siya li pey xwe.

Adabekî nirxandina muzîkê heye yeqîn, divê hebe. Ez wî adabî nizanim îşte, têra xwe guhdar dikim lê dîsa jî nizanim. Dizanim kîjan muzîk ji bo min xweş e ne xweş e, baş e xirab e loma qîma xwe tenê bi van nirxandinên kurtebir tînim. Min ji vê albûmê hez kir. Ev albûm pir xweş bû. Ev albûm pir baş bû. Tew pêşniyazî herkesî jî dikim ku lê guhdarî bikin. Ewqas. Gotin xilas dibin. Lê ji bo ku gotin xilas nebin dixwazim di ser du gotinên stranên vê albûmê re, bi qewla têgeheke Eco, şitexilana li daristanê, xwe li daristanên narrativeê biştexilînim, mijûl bikim, gîro bikim.

"Bênamûs" û "Xema Kê". Du stranên ku bi gotinên xwe li pêşiya dengê xwe ne, dengê ku gelek caran mirov ji bo xatirê wê guh nade gotinan, pê sermest dibe. Di van stranan de ew bayê xurt ê hîciw, mîzah û rexneyê dîrekt li rûyê guhdarê xwe dide. Nizanim ka li cem te jî hîseke wiha çêbû an na lê li cem min, min got qey Siya Şevê wan gotinan ji min re dibêje. Bifikire, Xwedayek ji jor de bangî te dike, “Kerê ji kera kerê ji kera.” Te dê çi bikira? Ma meriv dikare çi bike, ji bilî guhdarkirinê. Xwezka Cebraîl bigota, guhdar bike.

“Bênamûs” hîcwnameya Salih Begê Hênî anî bîra min ku bi “Eger çêkî ji bo cehşê kerê ra / 
Ji zêr afîr, li nêv eywanê qesra” dest pê dike. Di vê helbestê de Hênî dixwaze bêje ku çi ji bo nezan û ehmeqan bê kirin jî bêfede ye û ew dê her di nezanî û ehmeqiya xwe de israrê bikin, lew hunera keran tenê zirrîn e. Siya Şevê hay ji vê helbestê hebû an na, nizanim, lê heger ew karibin vê helbestê jî bikin stran, dê çiqasî xweş û baş bûya. Her helbesta xweş li benda stranbêjê xwe ye. Stranbêjê vê helbestê dê kî be, em binerin.


Kerê ji kera kerê ji kera
Devê xwe venakim ji bo te xêra
Xwe dihesibîne tu wekî zêra
Law her kes te zane ker lawê kera

Ker çêrek e ji bo min ku ji bilêvkirina wê hez dikim. Gava kesek şaşiyekê bike, bi ya meriv neke, meriv aciz bike, tenê li gor gotina xwe biçe, xwe zana û xelkê nezan hesêb bike, dixwazim vê gotinê bêjim. Ker. Hilmeke xurt ji qirikê tê gava her du aliyên ziman ji ser diranên kursî yên jor radibin û hêlê didin ser esmanê dev ji bo ku herfa “r”yê bi şid derkeve. Ker. Kero. Kerê çolê. Kerê Xwedê. Lawê kera. Kurê kera. Qîza kera.  Ez tenê bi van çend çêran dizanim ku min gotine. Gava em zarok bûn, xweş tê bîra min, me digot, “Kurê kera / Ser bêndera / Kayê dixwe / Nade kera.” Dîsa me digot, “Ço kerê min ço / Barê kerê min giran e / Kerê min bi xwe nizane.” Nizanim, belkî jî me bi awayekî din digot. Siya Şevê tespîteke xweş kiriye mesela. Adetek e li cem “ker”an (maneyek jê “qure”) ku xwe di ser her tiştî re dibînin, dibêjin qey zêrên bîst û çar eyar in. Gotinek heye te dî li cem ciwanên kurdan, dibêjin, mala minê tu bilbil î. Lê heger kerek zêr be, bilbilî dana Xwedê ye. Ji van gotinên stranan meriv fam dike ku ker bi xwe nizanin ew ker in. Nezaniya ewqasî jî, dûrî haziran. Min ji gelek kesan re gotiye ker, gelek kesan ji min re gotiye ker. Em li dinyayekê dijîn ku tenê ker lê dijîn.

Tu dost nizane ked nizane
Her kes wekî xwe tu ker dizane
Vê riya rast tu şaş dizane
Tu serê xwe veşartiye qûna te li derve maye

Gava dibêjin ker, gelek caran meseleyeke di hevpeyvîna Abdullah Keskin de tê bîra min ku Bawer Ronahî û Omer Faruk Baran ji bo hejmara 4an a Pêngavê pê re peyivîbûn. Keskin di hevpeyvîna xwe de qal dike ku piştî çîrokên surreel ên Helîm Yûsiv êdî çi dosyeya çîrokan bihata ber destê wan, lehengên çîrokan baz didan ser kerê. Her cara ku ev mesele tê bîra min, bêhemdê xwe dikenim. Aha mijarek ji bo lêkolerên edebiyatê ku dikarin van cure çîrokan tespît û berhev bikin. Henek li hêlekê, kerên Kurdistanê çi ji destê kurdan kişandin çi nekişandin… Dostanî, bi ya min, berî her tiştî dilsozî ye. Însanekî ku ne dilsoz be, dê ne ked bizane û dê hem jî kedxwir be. Dê jê we be ku her kes ne dilsoz e. Siya Şevê gazî guhdarê xwe dike, dibêje “tu!” Min digot qey ez pir dilsoz im, min digot qey bi her awayî di dilqê başiyê û rastiyê de me. Min digot qey dinya li dora min digere. Min digot qey ez çi bibînim ew e. Ez serê xwe tenê dibînim loma nabînim ku qûna min li derve ye. Em li dinyayekê dijîn ku tenê xwe lê dibînin.

Her ku tu çû li der û dora
Silav bêje ê ku li jor û jêra
Kes namire ji ber şora
Ev stran bû hevsar têke stûyê xwe ra

“Şor” peyvek e ku ez wisa texmîn dikim tenê li aliyê Rihayê tê gotin. Gava dibêjin “şor” jî, nizanim çima, Perxudres tê bîra min. Ez di axaftinên me yên Whatsappê de lê geriyam, çi ecêb e, min û Perxudres qet ji hev re negotiye ker. Lê çêdibe bê gotin, ker çi dizane ku ker e, ev jî gotineke bi heq e. Kednezan, hednezan, nedilsoz, nezan, ehmeq, hîlekar, derewçî, belaşxwir ji bavê xwe bêminet in. Lazim e li her derê pihîn li qûna wan bikeve, serê wan bişikê. Lazim e bizanin ku pişta yên ne ji wan saxlem e, bila hedê xwe bizanin! Hetta bila silavan li xwediyên xwe jî bikin. Çi ji destê wan tê jî, bila texsîr nekin. Kes namire ji ber şora, rast e, ez namirim bi vê derbê, ev jî rast e, lê ez ê bimirim bi vê kerbê, welle ev hê rasttir e. Siya Şevê herî dawî jî hevsarekî dirêjî min dike ku têxim stûyê xwe. Ti carî min ew qasî xwe wekî keran hîs nekiribû di nivîseke xwe de. Em li dinyayekê dijîn ku di nivîsên xwe de bi kerîtiya xwe dihisin.


27ê Hezîrana 2018a, Bismil


Têbînî 1: Min gotibû ez ê li nav daristana gotinên du stranan xwe biştexilînim lê ji ber ku min dît nivîs dirêj dibe û ji bo nekevim nav tekraran, min zêdetir xwe neştexiland û behsa strana duyem nekir. Lê hûn li strana duyem guhdar bikin. Û ev nivîs ne nirxandinek e li ser stranê, tenê bi gotinên stranê re, tiştên ku hatin bîra min, min nivîsîn.

Têbînî 2: Hevalekê pirsî: “Evqas tişt ji ku dibînin dinivîsin?” Meriv di heyata xwe de her tim eynî tiştî dinivîse di esasê xwe de, lê her carê bi awayekî ciyawaztir. Ev hemû ji ber çavbirçîtiya xweşitexilanê ye li nav daristanên narrativeê û ji ber tirsa dawîlêhatinê. Meriv dixwaze her tim ji dawiya xwe re dereng bimîne loma her xwe diştexilîne. 

Hêvî



Hêvî tenê peyvek e. Li rawestgeha dawî ya berî dinyayê. Zikê kesî pê têr nabe. Zêdetir najî. Di piyangoyê de siûdê rast nagerîne mesela. Deynê fatûreyan jî pê naqedin. Di îmtihanan de têra helkirina problemên matematîkê nake. Pir zehmet e em bizanin di kîjan salê de temenê bav dê bibe du qatê tevdeya temenên zarokên xwe. Ez tenê bi hêviyekê dizanim, ew jî nikare biçe Marsê.

Qewmê me yê hêvîbexş. Hêvîgir. Hêvîder. Hêvîker. Hêvîber. Hêvîdar. Hêvîza. Heft çîrokên me hene, her heft jî li ser hêviyê. Pir dewlemend e zimanê me. Ne îşê dewlemend e. Hingî dewlemend e. Em aşiqê dewlemendiyê ne. Em hêvî dikin gava dewlemend dibin. Gava dewlemend dibin, zêdetir hêvî dikin. Hemû ferhengên me li peyva hêviyê tapokirî ne. Hêviyê em qelihandin. Xem nake. Bijî serok Hêvî.

Li welatê me her sal, çar demsalan, em heman tiştî hêvî dikin. Em hêvî dikin hin kes xwe ji bo me bidin kuştin. Min go kuştin lê bila tiştine xirab neyê bîra we. Hewce nake her kes xwe bikuje. Her kes dikare berdêlekê bide mesela. Kedek jî dibe. Dengê xwe bide xwe, xêra Xwedê ye. Hema hinekî jî xîret bike, baş e. Rexneyên xwe di dilê xwe de bihêle, hêj baştir e. Em her sal ji bo hêviyê qiyametê radikin. Serê hev dişikînin. Dilê hev dihêlin. Didin çêran. Hêviya me heta ber deriyê dîwana mezin e. Em ditirsin. Saloqat ditirsin bimirin heger nikaribin ji wî deriyê pîroz derbas bibin.

Xanî negot. Ma dê çawa bigota rebeno. Lê dibêjim qey heger serokekî me hebûya, me dê navê wî daniya hêvî. Bi herfa hûrik. Navê hemû serokên me Hêvî ye. Bi herfa gir. Ew pir gir in. Giregir in. Ew in hemû hêviyên me. Hemû hêviyên wan, ew. Me hemû, giş, tevde, rojekê, hema qe nebe rojekê, bi can, bi dil, bi xwîn, daye dû hêviya xwe. Ozmen şaş bû. Navê rast, Pêşbaziya Hêviyên Neqediyayî bû.

Hêviyên me dinivîsin. Mala wan ava. Heqê wan e. Bila binivîsin. Em ji bo wan dikevin rêzê. Ji bo wan qor dibin. Ew rûmeta me ne. Em çima qedrê wan negirin? Em kitêbên wan dixwînin. Îmze dikin. Hevokeke pîroz dikin rewşa xwe ya Whatsappê. Li welatê me ti kes, ti carî xwe nabîne. Çênabe bibîne. Baran ji bo wan dibare. Roj ji bo wan hiltê. Hemû serokên me miheqqeq ji bavikekî digihîjin Xwedayekî mîtolojiyê. Tarîxa me qedîm e. Bextewariya me ji ber qedîmbûna me ye. Lê sed sal e em ji bo heman hêviyê digirîn. Ew hêvî jî, van rojan dê bê çapkirin.

Hêvî peyveke qedîm e. Hetta ya herî qedîm e di zimanê me de. Ez nabêjim. Bavûkalên me wisa riwayet kirin. Di hemû çavkaniyan de diyar e etîmolojiya vê peyvê. Em, yanî hêvî, diçin digihîjin heta berî du hezar salan. Hin çepgirên me dibêjin Xwedê ji Zerdeşt re herî pêşî gotiye hêvî bike. Rastgirên me yên zimannas reha vê peyvê digihînin peyveke erebî. Me hêj li hev nekiriye mixabin. Konsensûs li ser çênebû. Ey hêviya delal, serê te çiqas hişk e.

Di tarîxa me ya mirovatiyê de du qonax hene. Berî Hêviyî (BH). Piştî Hêviyî (PH). BH, salnameya me ber bi pêş ve digeriya. Niha em li PH ne lê salnameya me ber bi paş ve digere. Sersala me bi rojbûna serokê me yê mezin, Hêviyê Yekem (em bi qurban bin) dest pê dike. Piştî wî gelek Hêvî hatin. Em ne şaş bin, niha li Hêviyê Sedûbîstûçaremîn (em bi qurbana wî jî bin) sekinîne. Hûn hêviyê ji tarîxa me derxin, ti bermayiyek li dû me namîne.

Edebiyata me xurt e. Muzîka me baş. Di govendê de kes nikare qayîşê bi me re bikişîne. Di zikreşiyê de kesî di ser xwe re nabînin. Lê dîsa jî em hêvî dikin. Nizanim ka me gotibû. Xelatên me yên hêviyê jî hene. Her sal hin hêvîmirov hêviyên xwe yên herî baş pêşkêş dikin. Xelata îsal bû para danerê dirêjtirîn hevoka derheq hêviyê de. Sêhezarûçarsedûsê peyv.

Hêvî tenê peyvek e. Me wer dizanî.


***

*Ev nivîsar cara pêşî 25.06.2018an li bianet.orgê hat weşandin. 

Rêk

rêk

Jiyan dirêjtir dibe sibehan. Şev kintir. Duta dibin saet. Temen têra du mirovan dibîne. Çav li detayan vedibin. Rêka bêxewiyê ber bi dinyayeke dî ve diçe Elîko.

Ez her sibeh diçim heman qehwexaneyê. Li heman qehwexaneyê Elîko heye. Li ser heman kursiyê lingê xwe diavêje ser hev. Çayên nevexwarî li heman maseyê nehatine vexwarin. Ez her sibeh li heman cihî rûdinim. Heman çîrokan ji min re dibêje Elîko. Di heman çîrokê de em dikenin. Heman çîrok giriyê me tîne. Ez her sibeh heman jiyanê dijîm. Jiyana min di heman rojê de veşartî ye.

Hûn Elîko nas nakin. Ew jî we nas nake. Kesî nexwest ew nas bike jixwe. Tenê ez nas dikim. Tenê ew min nas dike. Bi hev re me gelek tişt nas kirin. Me nas kir her bextewarî bi refa xwe re difire. Min bextewariya xwe ya naskirî bi Elîko re firand. Gava firiya xwe nas kir Elîko. Esman nas nake du bêeşîrên ji refa xwe reviyayî.

Bi Elîko re em derheq her mijarê difikirin. Em difikirin çawa pereyan bibin mala xwe. Bi fikirînê re em cardî difikirin dengê xwe bidin kîjan hizba zikan têr dike. Elîko difikire ti siyasetmedarek nikare bi qasî wî bifikire. Ez jî wisa difikirim. Kî nafikire ji bavê xwe bêminet e. Hemû behrên dinyayê bi Elîko re difikirin. Diherikin gava difikirin li çûna xwe ya bêveger. Elîko difikire her veger ji navlûya têkçûnê pekiyaye.

Elîko carekê di ser rêya hesinê trênê re meşiya heta zarokatiya xwe. Carekê ji zarokatiya xwe hat li mirina xwe sekinî. Elîko mir carekê. Li ser gora wî tenê carekê pê re diaxivim. Tenê carekê hemû gor li herfa ewil a navê Elîko vedibin. Carekê kêla wî dibe ya hemû miriyên li goristanê. Kulîlka ser axa wî carekê li şûna hemû kulîlkên dinyayê şîn tê. Hemû hêstirên mirovan li ser meytê wî avreşandî dikim carekê. Ez tenê carekê mirim. Tenê carekê Elîko ez bi xwe re kuştim.

Elîko di xewna xwe de xwe dibîne. Ez Elîko dibînim. Em dibînin jiyan li ser pişta hespê ye. Hesp nabîne em her li dor çerxa xwe dibezin. Her kes dibîne her kes kurmoriyê li pey rizqê xwe ye. Kesî ez nedîtim di lana xwe de li jiyaneke din bigerim. Elîko dît jiyaneke din ne mumkin e em lê binêrin. Mirovê li ber sikratê dîtina xwe dît a soxî. Min Elîko li ber sikratê dît. Her kes dimire gava dibîne.

Ji mirina xwe re dereng mam. Derengî bextewariya li eniyê nivîsandî. Elîko tenê derengê bextewariya xwe ye. Ez derengê rêwîtiya xwe. Li serê rêyan li derengiya xweçûyînan guh didêrim. Her tim dereng dibihîzim kilama giyanê li dûredestan sergerdan bûyî. Dereng dibînim xewna xwe ya tê de tune me. Elîko ji derengiyê qet hez nekir. Min hez kir bi qasî derengî bibe belaya serê min. Em ê rojekê ji derengiyê bimirin.

Nezanîn kula mirovahiyê. Nizanim birevim kû. Elîko nizanibû peyvên xwe ji bêdengiyê re mezin bike. Zanîna xwe ya zêde nizane li xerîbistanê xerc-xûrc bike hişê min. Nizanin mirov bi bi nezanîna xwe re mezin dibe. Elîko çend caran ji bêsiûdiya înformel vexwar nizanim. Nizanim li kîjan payîzê pesnê kîjan biharê bidim. Her kes bihuştê dixwaze ne nezanînê. Ez ji kîsî nezanîna xwe dimirim. Niza wele.

Wî ez bi xwe re nebirim. Ez her şev pariyê nanê xwe yê dawî di mayîna xwe dadikim. Qilafetê min e ew li nav nivînan. Dibînim. Hildidim xwe di klozetê re berdidim. Rêka nemiriyê ber bi gûyekî din ve diçe Elîko.

Tenê



Bav berî wextê xwe dimirin. Dayîk berî bavan. Zarok ji malê direve berî mirina dayîka xwe. Berî mirina bavê xwe tenê dimîne.

Zarokê tenê her şev kevirên peyarêkê dihejmêre. Her şev kevirek kêm dimîne. Yek. Du. Sê. Di temenê dayîka xwe de radiweste zarok. Di temenê bavê xwe de li ber baranê şil dibe.

Tenêtiya zarokan li ser peyarêkê dikeve xewê. Her peyarêkê dîtiye tenêtiya li ser rûyê xwe. Min nabîne zarok. Bavê min berî wextê xwe nemir. Dayîka min bi guliyên xwe li darda bû. Zarokên tenê bi êşa întixarê nizanin. Mezin dibin ew jî gava dimirin.

Zarok li ber pencereya şikestî li tenêtiya xwe dinêre. Ez li dinyaya hundirê pencereyê. Du kîvroşk dibezin di ber çavê zarok re. Dayîka min qevda guliyê xwe di pencereyê re diavêje. Hemû zarok berî wextê xwe mezin dibin.

Tenêtî zû hişyar dibe. Di ber hemû dîwaran re dibihure zarok. Hemû dîwaran hest kiriye destê zarokan li ser çavê xwe. Zarok li ser dîwar e. Ez ne li ser. Dîwar hildiweşin bi guliyê dayîkê re. Hilnaweşin li bin zarokê tenê. Ew jî tenê ne bi qasî zarokê li ser dîwar.

Tenêtiya zarokan berî zarokan hildikişe ser daran. Zarokê tenê di xewna xwe de darê dibîne. Hemû êvaran li ser darê ye zarok. Hemû êvaran fêkiyên tenêtiya xwe diçine. Dayîka min fêkiyên darê bi guliyê xwe re birin. Her zarok fêkiyê li ser dara xwe ye.

Zarok li dayîka xwe nagere. Li bavê xwe jî. Li tenêtiya xwe digere. Dayîk qesasê tenêtiyê ne. Bav qesasê zarokan. Ez her şev li dayîka xwe digerim. Her şev li tenêtiya xwe asê dibim.

Biharê xemgîn dibin zarok. Havînê tenêtiya wan dihele. Payîzê bîranînan diweşînin zarok. Zivistanê li kuştinê difikirin. Her zarok çar demsalan di zarokatiya xwe de dimîne.

Tenêtî lîstikek e. Nizane zarok. Mezin dibe gava dizane. Zarok têk diçe gava dev ji tenêtiya xwe berdide.  Gava dev ji lîstika xwe berdide dimire. Ez nemirim ti carî. Dayîkê tenêtiya min bi guliyê xwe re bingor kir.

Tenêtiya zarokan tev li dûmana cixareyê nabe. Bilind nabe. Wenda nabe ti carî. Zarok tenêtiya xwe bi dûmana cixareyê re dikişîne nava xwe. Ez dûmanê nakişînim nava xwe. Her zarok tenêtiyê mezin dike di nava xwe de.

Zarok naaxive gava tenêtiya wî diaxive. Peyvên wî kêm in. Ferhenga wî qels. Navê bavê xwe nizane zarok. Dayîka wî sîlûeta xwe jê re hiştiye. Ez pir diaxivim. Her tim tenê me gava diaxivim. Dayîkê axaftina min bi guliyê xwe re nebir. Hemû zarok bi qasî axaftina xwe tenê ne.

Zarokê tenê her şev tenêtiya xwe dihejmêre li ser peyarêkê. Her şev tenêtiyek kêm dimîne. Yek. Du. Sê. Di temenê dayîka xwe de mezin dibe zarok. Di temenê bavê xwe de li ber tenêtiyê dimire.


/*Ev nivîsar cara pêşî 08.06.2018an li ser bianet.org/kurdi weşiya. 

Çeka diyariyê ya pirtukakurdi.com bû qismetê Esrake


Me di nivîsa xwe ya Ferhenga Şer û ya Amrazan ji Kovara Ronahîyê (III) de diyar kiribû ku bi helkefta Cejna Zimanê Kurdî em ê bi hevkariya pirtukakurdi.com qûraya çeka diyariyê ya pirtukakurdi.com bikêşin. Çeka diyariyê 50 lîire bû û tenê ji bo pirtûkên kurdî bû. 10 kes beşdarî qûraya me bûn û wekî ji wêne û vîdyoyê diyar e, di qûrayê de navê Esrake derket. Pîroz be û li hêviya qûrayên baştir bin. 

Esrake bila ji kerema xwe nav, paşnav, adres, telefon û lîsteya pirtûkên ku dixwaze ji inan.eroxlu@hotmail.com re bişîne da pirtûkên wê di dema herî nêzîk de bi rê bikevin.




Ferhenga Şer û ya Amrazan ji Kovara Ronahîyê (III)




Di vê beşa sêyem û ya dawî de 58 peyv ji nav 11 hejmarên dawî yên kovara Ronahî (18-28) hatine neqandin, ravekirin û mînakên wan hatine dayîn. Her wekî di beşa yekem de jî hatibû diyarkirin, hûn dikarin di dawiya vê nivîsê de hemû peyvên ferhengokê li gor rêza alfabeyê wekî PDF bibînin, û daxin. Versiyona PDFê birêkûpêktir e û hin guhertin û sererastiyên kêm tê de hatine kirin. Beşa ewil a vê xebatê di 1ê Nîsanê de hat belavkirin ku destpêka weşana Ronahîyê ye û beşa dawî jî îro, di 15ê Gulanê de tê belavkirin ku destpêka weşana Hawarê ye ku îro ro wek Cejna Zimanê Kurdî tê qebûlkirin. Ne tenê cejn lê ji bo Înanolo baştirîn çîroka kurdî jî di vê rojê de hatiye nivîsandin ku ew jî Li Gornistanek Amedê ya Osman Sebrî ye ku di 15ê Gulana 1933an de nivîsandiye. 

Piştî ew qas xweşiyên ku di rojekê de kom bûne, çênedibû em xwe ji xweşiyeke din jî mehrûm bihêlin. inanolo blogspot.com bi hevkariya pirtukakurdi.com bi tradîsyona xwe ya qûrayê berdewam e. Heçê ku heta 20ê Gulanê, saet 12.00an li bin vê nivîsê şiroveyeke têde peyva "kurdî" heyî binivîse berendam e ku çeka diyariyê ya 50 lîreyî ya pirtukakurdi.com bo pirtûkên kurdî qezenc bike. Encamên qûrayê roja yekşemê 21.00 dê diyar dibin û ji nav navên xwediyên şiroveyan dê kesek qezenc bike.




Hejmar 18:

velokirin: kontrolkirin.
- “Dema Gêstapo dora xaniyê bijîşk girt û velo kir, ne nexweş, ne jî bijîşk û keç û jina wî ne hatin dîtin.”

bandêr: ala.
tof bi tof: kom bi kom, qefle bi qefle.
- “Heçî fransiz û heçî xelkê welatên ko di bin bandêra fransizî de dijîn, tof bi tof diçin talîmgahan û hînî eskeriyê dibin.”

balafira barkêş: balafira bo veguhastina baran tê bikaranîn.
- “Ji bona vê yekê emêrîkaniyan balafirine xweser çêkirine. Ji van balafiran re balafirên barkêş dibêjin.”

eskerê agirkuj: eskerên ku di demên bombardimanê de diçin hewariya mirovên di bin avahiyên hilweşiyayî de mayî.
- “Di wextê bombaranan de eskerên agirkuj û peyayên fedayî diçûn û mirovên ko di bin kevirên xaniyên hilweşiyayî de diman xelas dikirin.”

keporal: tr. onbaşı.
balafirvan: firînerê/a balafirê. pîlot.
balafir: teyare. firoke.
-Keporal bi mana onbaşi ye. Keporal Moris balafirvan bû. … Rabû ji xwe re balafirek çêkir.”


Hejmar 19:

yekînek: tr. birlik.
- “Dûk gava diçû Eyslandê ji bo teftîşa yekînekên brîtanî balafira wî bi rê ve ket û dûk mir.”

çekhilgir: biçek, çekbidest. bnr. sîlehbidest.
- Çekhilgir gihêştin şikêr û çiyan çirpîna tajangan qîrîna diyan.”

hewapîvan: amraza ku pê rewşa hewayê tê zanîn û famkirin.
- “Lê îro ev fen gelek pêş de çûye. Jê re aletin wek dûrebîn û hewapîvan çêbûne.”

serfermandar: serleşker. serdar. tr. başkumandan.
- Serfermandarî jî li gora van xeberan planên xwe diedilînin.”

berdevk: tr. 1) mabeynci, 2) sözcü.  fr. 1) chambellan, 2) porte-parole.  îng. 1) chamberlain,
2) spokesman. (R.K.)
- Berdevk çûn û ew hekîm anîn.”


Hejmar 20:

biserxwe: serbixwe. tr. bağımsız.
- “Îswîçre dewleteke ewropayî ye; dewleteke piçûk, lê di nav dewlitine mezin wek Franse, Elmanye û Talyayê de dewleteke biserxwe ...."

giranmêr: rûspî, sergewez. tr. ağırbaşlı.
- “Di destdanîna vî şerî de û gava masa aşî û azahiyê bête gerandin, û giranmêrên hevalbendan li dorê top bibin.”

gelparêz: kesên berjewendiyên gel diparêzin. welatparêz. tr. halkçı.
- “Tevî vê yekê, ez dinêrim ko hinek ji kurdên xwanda, nemaze gelparêzên wan, bi xwandin û nivîsandina zimanê xwe ra bendewariyeke hêja rave kirine!..”

defternot: deftera ji bo nivîsandina notan/nîşeyan.
- “Berikên kîjanî ji wan velo bikî, reşbelek û defternotên wan bi zimanên tirkî û erebî ne.”

serxwerabûn: serhildan. îsyan.
- “Di sala ko Napolyon ji dibistanê bi derket da li welatê Franseyê çirûskên serxwerabûnekê xweya dikirin.”

şûngirt: wekîl. cîgir.
- Gava mirinê şêx Hadî Xelo kiriye şûngirtê (wekîl) xwe.”

qezajentî: mirovê tûşî qezayekê hatî. qezazede.
- “Ji qezajentiyan bi tenê eskerê bêtêlê rîtilekek tîtin û kitêbeke piçûk, tê de hin ayetên incîlê, ji vaporê xilas kiribûn û digel xwe anîbûn.”


Hejmar 21:

balafira nexweşhilgir: balafiira birîndarên giran ji qada şer dibe nexweşxaneyê.
- “Klîşa me balafireke nexweşhilgir şanî dide. Ev balafirên ha birîndarên giran ji qada şer diguhêzînin xestexanan.”

mîtralyozvan: leşkerên mîtralyozê bi kar tînin.
- “Yekê ji balafirên japonî ji sêsed gavî torpîlek berda me. Mîtralyozvanên me baskekî wê birîn.”

necatdîtî: mirovên ji şerekî hatî rizgarkirin. rizgarbûyî.
- “Tenent, kumandarê Rîpûlsê, di nav necatdîtiyan de bû.”

gurgurok: (?)
- “Guleyine topên behrî ên dûravêj van gulan di ser gurgurokan de dibin heta perê behirê û li cenkeştiyan bar dikir.”


Hejmar 22:

dilxwestî: xwebexş. tr. gönüllü.
- “Li ser vê ramanê kete leşkerê giravê û Paolî ew kumandanê dilxwestiyan (gunilî).”

wezîrceng: wezîrê cengê.
- “Reşbelekek berpêyî wezîrceng kir û jê xwat ko wî vegerîne leşkeriyê.”

sersemer: tr. yüzbaşı.
- “Di dawiya tebaxê da bi ritba sersemeriyê (yûzbaşî) vegerandin firqa wî.”

bask: aliyekî tiştekî. hêl. kêlek.
- “Zirehpûşeke ingilîzî, di şerê Îtalyayê de xwe daye baskekî xetên elemanî û ji dûr ve gûleyên xwe lê dibarîne.”

kuştar: qetlîam. komkujî.
- “Her kesê ko bêhna hevaliya melîkiyê jê dihat hate kuştin ko ev di dîroka Franseyê da bi navê ‘kuştara Îlonê’ e bi nav û deng e.”

kişwerkişayî: fetihkirin. dagirkirin. zeftkirina welatan, parzemînan.
- “Di sala 25an (p.î.) (piştî Îsa) malbata (Han) dest bi kişwerkişayiyê kir.”

vegertiyar: dagirker. kesên ku welatek vegirtine, dagir kirine.
- “Mixdarê mongolan yên ko Çîn vegirti bûn li gora nifûsa çîniyan gelek hindik bû û karê hikûmetê rexma wicûda vegertiyaran dîsan bi piranî bi destên çîniyan dihate gerandin.”


Hejmar 23:

xestexaneya gerok: nexweşxaneya ku di rewşên zehmet ên wekî şer de tê danîn û bikaranîn. tr. seyyar hastahane.
- “Li rastê erebeyên birîndaran wan dibin û digehînin xestexaneyên gerok.”

şûrkêş: kesê şûr bi kar tîne. şûrbidest.
- “Mîr da bû pêşiyê; mêrxas û şûrkêşên wî hespên xwe di dora mîrê xwe de dibezandin.”

bej: bnr. beristan.
- “Ew eskerên ha xwe kar dikin ji bo eniya didowan. Xwe hînî daketina bejê dikin; beja Ewropa roavê.”

segman: leşkerê peya. tr. piyade.
- “Serhengê qesirê digel segmanên xwe li diya mîr digeriya.”

navlû: lûle. navlûle.
şeşxane: bnr. şeşagir.
kumzirh: zirxa bo serî ku ji derban diparêze.
- navlûyên şeşxaneyên giranbeha, kumzirhine bi neqş û xemil… û her tiştên kevin, giranbeha û nadîde…”

xencera zimridqevd: xencera ku qevda wê ji zimridê ye.
- “hema rahişte qevda xencerekê; xencereke zimridqevd; yadigara pêşiyan; hêja bû eyaletekê.”

kiraszirh: zirxa bo ji ser mil û berjêrtir.
- “Şerevaniyên wextê berê xwe di nav kum û kiras-zirhan de vedişartin.”

şerê hewayî: şerê li hewayê tê kirin. tr. hava savaşı.
- “Çend balafirên wan di şerekî hewayî de ketine behirê lê hin balafirvan hatine xelas kirin.”

xelaskar: rizgarker. tr. kurtarıcı.
- “Lê herçî qeder, ji bo gelê Fransiz ji daxwaza Wilyam Pîl, comertir bi derket ko di wê dema dijwar da xelaskarek gîhand.”


Hejmar 24:

maska gazan: amrazeke parastinê ji gazên jehrî ku dikeve serî. tr. gaz maskesi.
- “Vê komirê di madeyên teqandinê û maskên gazan de bi kar têxin.”

koçegîr: pehlewan.
- “Mam-hirç di pê re pirsî; gotin ew xwarin yên koçegîrê (pehlewan) mîr bûn.”

mîrlîwa: general.
- “Piştî ko hemî qenciyên wî tê da jimartin, jê ra dayîna ritba mîrlîwa (genêral) jî xwest.”

pertavsoj: mercek. tr. büyüteç, pertavsız.
- “Holmes bi her awayî ceriband; pencere ne dihatin vekirin. Holmes bi pertavsoja xwe jî li wan hûr bû; lê jê jî tu netîce ne xiste destên xwe.”

stasyona bêtêlê: tr. telsiz istasyonu.
- “Piştî sêsed salî îngilîzan girav vegirt û tê de stasyoneke bêtêlê çêkir.”

kulnêr: kolonel. yarbay. îng. wing commander.  
- “Di giravê de bi hezar eskerî ve kulnêrek heye.”


Hejmar 25:

dilopjimar: amrazeke ji cam an jî plastîk ku bi saya serikê wê yê tûj şiliya nava wê dilop bi dilop diniqute. tr. damlalık.
- “Ez rabûm, min vapor vêxist, misînek av keland, kokayîn ron kir, dilopjmara stîloyê şişt û pê çend dilop kokayîn di çavên mêrik kirin.”


Hejmar 26:

tivingçî: tivingbidest. xwedî tiving.
- “Herçî tivingçî û tivingên qenc wê di serê şikêr, rizde, zinar û seriyên bilind de bisekinin.”

şehsiwar: şovalye.
- “Heke bi vê hincetê berê şehsiwarên Ewropayê bidana erdê miqedes, êdî tu tirsa Împeratorê Qunstantiyê ne diman.”


Hejmar 27:

balafira bêbalafirvan: drone. tr. insansız hava aracı.
bombeya firolek: fûze. fûzeyeke dema Hîtler ku bi vî navî deng dabû. tr. uçan bomba.
- “Ji xwe tiştê ko elemanan jê re balafira bêbalafirvan gotiye ji bombeke firolek pêve ne tu tişt e.”

vapora lexemçîn: vapora ku bi kêrî danîn û rakirina mayînan tê. tr. mayın gemisi.
- “Di bin himayeta torpiyor û balafiran de vaporên lexemçîn ji behirê lexemên ko elemanan danîbûn radikirin.”

torpîlçîn: bnr. topa torpîlavêj.
- “Da ko ew bi roj nikarin jê derkevin dirêjî torpîlçînan bikin.”

erkanherb: serkan. tr. kurmay.
- “Piştî ko ew çûn Eyzenhawer banî erkanherbên xwe kir.”


Hejmar 28:

berevanî: parastin. midafehe.
- “Piştî nîvro genêral çû bû nik erkanherbên xwe da ko plana berevaniya (midafehe) bajêr ya ko ji qerargeha merêşal Timoşênko anîbû, ji wan re bide zanîn.”

balafira fergonkêş: (?)
- “Wextê hereketê hatiye, balafirên fergonkêş dikevin pêşiyê; ên bêmotor bi wan ve girêdidin.”

FERHENGOKA ŞER Û AMRAZAN JI KOVARA RONAHÎ, VERSİYONA PDFÊ, BITIKÎNE